ThS. Lại Thị Phương Thảo
Khoa Xây dựng Đảng
- Đặt vấn đề
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhất quán quan điểm phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển. Cùng với phát triển kinh tế, Đảng đặc biệt coi trọng bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội và bảo vệ an ninh con người, xem đây vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển bền vững, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Bước vào giai đoạn mới với nhiều thời cơ và thách thức như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và các rủi ro an ninh phi truyền thống, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới tư duy và cách tiếp cận toàn diện hơn về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người.
Trên cơ sở kế thừa và phát triển tư duy lý luận qua các kỳ Đại hội, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định nhiều điểm mới quan trọng trong lĩnh vực này, tiếp tục khẳng định phát triển vì con người là định hướng xuyên suốt. Các nội dung về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người được bổ sung, hoàn thiện theo hướng nhân văn, tiến bộ và bền vững hơn, góp phần nâng cao nhận thức, hoàn thiện chính sách, bảo đảm công bằng xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân và nâng cao chất lượng cuộc sống trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
- Nội dung
Kế thừa những quan điểm, chủ trương lớn của Đại hội XIII, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có bước phát triển mới, toàn diện và sâu sắc hơn trong nhận thức và định hướng về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và bảo đảm an ninh con người. Những nội dung được bổ sung, hoàn thiện không chỉ phản ánh yêu cầu khách quan của quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới mà còn thể hiện rõ tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và bản chất nhân văn của Đảng trong chăm lo đời sống nhân dân.
Có thể khái quát những điểm mới cơ bản về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người trong Văn kiện Đại hội XIV trên các nội dung chủ yếu sau:
- Tư duy phát triển vì con người ngày càng sâu sắc, toàn diện
Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng ta đã xác định rõ quan điểm phát triển xuyên suốt: “Phát triển con người toàn diện; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển” [3, tr.47]. Đây là bước phát triển quan trọng về tư duy lý luận, khẳng định sự chuyển dịch từ nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế đơn thuần sang phát triển toàn diện, bao trùm và bền vững, trong đó con người vừa là đích đến, vừa là nguồn lực quyết định. Đại hội XIII đặt nền tảng cho cách tiếp cận phát triển dựa trên nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo đảm an sinh xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển và thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã thể hiện bước tiến mới sâu sắc và toàn diện hơn về phát triển vì con người. Nếu Đại hội XIII chủ yếu xác lập vị trí trung tâm của con người trong chiến lược phát triển, thì Đại hội XIV tiếp tục cụ thể hóa bằng việc nhấn mạnh mạnh mẽ hơn yêu cầu nâng cao chất lượng sống, bảo đảm an ninh con người, xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh và nhân văn. Con người không chỉ được xem là trung tâm của chính sách kinh tế - xã hội mà còn là trung tâm của mọi chủ trương về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Điểm mới của Đại hội XIV đặt phát triển con người trong mối quan hệ hữu cơ với xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới. Điều này thể hiện tư duy toàn diện hơn, không chỉ quan tâm đến thu nhập, việc làm hay phúc lợi, mà còn chú trọng bồi dưỡng phẩm chất, đạo đức, bản lĩnh, khát vọng cống hiến và ý thức công dân. Phát triển con người vì thế được nhìn nhận cả ở phương diện vật chất lẫn tinh thần, cả năng lực cá nhân lẫn trách nhiệm xã hội. Báo cáo Chính trị Đại hội XIV nhấn mạnh hơn yêu cầu “phát triển bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau” [1, tr.33] gắn chặt tăng trưởng kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển. Tư duy này thể hiện sự chuyển từ hỗ trợ sang trao quyền, từ bảo đảm tối thiểu sang nâng cao chất lượng sống và tạo cơ hội phát triển công bằng cho mọi người dân. Đầu tư cho con người được coi là đầu tư chiến lược, quyết định sức mạnh nội sinh, năng lực cạnh tranh quốc gia và sự phát triển bền vững lâu dài của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.
2. Chuyển mạnh từ hỗ trợ sang phát triển và nâng cao năng lực tự chủ của người dân
Đại hội XIII đã đề cập: “đổi mới chính sách xã hội theo hướng bao trùm và bền vững”[3, tr.48]. Đại hội XIV tiếp tục phát triển quan điểm này theo hướng chuyển mạnh từ hỗ trợ sang tạo cơ hội phát triển. An sinh xã hội không chỉ là trợ cấp mà phải tạo điều kiện để người dân có việc làm bền vững, nâng cao kỹ năng, phát triển sinh kế lâu dài, tăng khả năng thích ứng với biến đổi kinh tế - xã hội. Chính sách xã hội hướng tới giảm phụ thuộc vào trợ cấp, tăng cường năng lực tự chủ của người dân, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển bền vững. Một điểm mới quan trọng là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy hỗ trợ sang tư duy phát triển. Chính sách xã hội hướng tới giảm phụ thuộc vào trợ cấp, tăng cường năng lực tự chủ của người dân, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển bền vững.
Trước đây, chính sách an sinh xã hội chủ yếu tập trung vào trợ cấp, hỗ trợ người nghèo; nay chuyển sang tạo cơ hội phát triển, nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân. Báo cáo chính trị Đại hội XIV nhấn mạnh: “Đổi mới chính sách xã hội theo hướng bảo đảm an sinh bền vững, chuyển từ hỗ trợ sang tạo cơ hội phát triển, nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân”[1, tr.33]. Đồng thời: Giảm nghèo đa chiều, bền vững; tạo việc làm bền vững, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Điều này thể hiện tư duy phát triển chủ động, coi người dân là chủ thể phát triển chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng.
3. Hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội đa tầng, linh hoạt, bao phủ hiệu quả toàn dân
Đại hội XIII đặt mục tiêu phát triển hệ thống an sinh xã hội toàn diện, tiến tới bao phủ toàn dân. Đại hội XIV tiếp tục hoàn thiện định hướng này theo hướng xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, linh hoạt và hiện đại. Báo cáo chính trị nêu rõ: “Phát triển hệ thống an sinh xã hội toàn diện, hiện đại, bao trùm, bền vững; mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp” [1, tr.34]. Đồng thời: Thực hiện tốt chính sách trợ giúp xã hội, chăm lo người có công, người yếu thế, bảo đảm mọi người dân được tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.
Hệ thống an sinh xã hội được mở rộng theo hướng tăng cường bảo hiểm xã hội đa tầng, bảo hiểm y tế toàn dân, bảo trợ xã hội bao trùm, chú trọng nhóm yếu thế như người nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em và lao động phi chính thức. Đồng thời, hệ thống an sinh phải thích ứng với già hóa dân số, biến đổi khí hậu và các rủi ro mới. Điểm mới của Đại hội XIV là không chỉ bao phủ rộng mà còn nhấn mạnh bao phủ hiệu quả, bền vững và thích ứng với bối cảnh mới.
4. Gắn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội với quản lý phát triển xã hội bền vững và quản trị hiện đại
Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, an sinh xã hội và phúc lợi xã hội được xác định là một trụ cột quan trọng của hệ thống chính sách phát triển, gắn với mục tiêu bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân. Đại hội XIII nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng hệ thống an sinh xã hội toàn diện, bao trùm, hiện đại và bền vững; mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, trợ giúp xã hội; chú trọng chăm lo người có công, người yếu thế, đồng bào vùng sâu, vùng xa” [3, tr.150] .Tuy nhiên, cách tiếp cận chủ yếu vẫn đặt trọng tâm ở hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện, bảo đảm an sinh như một cấu phần trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tư duy về an sinh xã hội và phúc lợi xã hội có bước phát triển mới rõ nét khi được đặt trong tổng thể quản lý phát triển xã hội bền vững và quản trị quốc gia hiện đại. Nếu Đại hội XIII coi an sinh xã hội là trụ cột bảo đảm ổn định xã hội, thì Đại hội XIV mở rộng hơn, xem đây là nền tảng của an ninh con người và là một bộ phận cấu thành quan trọng của quản trị phát triển. Điều này thể hiện sự chuyển biến từ tư duy “chính sách hỗ trợ” sang tư duy “quản trị phát triển xã hội”.
Điểm mới của Đại hội XIV nhấn mạnh sự gắn kết chặt chẽ giữa an sinh xã hội với quản lý rủi ro xã hội, thích ứng với già hóa dân số, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và các cú sốc kinh tế toàn cầu. An sinh xã hội không chỉ nhằm khắc phục hậu quả mà còn chủ động phòng ngừa, tăng khả năng chống chịu của cộng đồng và từng cá nhân. Phúc lợi xã hội được tích hợp với các chính sách giáo dục, y tế, việc làm, nhà ở, môi trường… tạo thành hệ thống chính sách liên thông, đồng bộ, vận hành trên nền tảng dữ liệu số và quản trị hiện đại. Đại hội XIV cũng đề cao yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị xã hội theo hướng công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý an sinh xã hội, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo hiểm, trợ giúp xã hội… được xem là điều kiện quan trọng để thực hiện chính sách nhanh chóng, chính xác và công bằng. Qua đó, an sinh xã hội không chỉ là “mạng lưới an toàn” mà còn là động lực thúc đẩy phát triển bền vững. Như vậy, Đại hội XIV đã phát triển tư duy theo hướng tích hợp, toàn diện và hiện đại hơn: gắn an sinh xã hội, phúc lợi xã hội với quản trị phát triển xã hội bền vững, nâng cao năng lực điều hành của Nhà nước, củng cố niềm tin Nhân dân và tăng cường sức mạnh nội sinh của đất nước trong bối cảnh mới
5. Nâng cao vai trò của phúc lợi xã hội trong bảo đảm chất lượng sống
Điểm mới của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là nhấn mạnh phát triển phúc lợi xã hội theo hướng toàn diện, hiện đại và bao trùm, gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân. Nếu trước đây phúc lợi xã hội chủ yếu tập trung vào hỗ trợ và bảo đảm mức sống tối thiểu, thì Đại hội XIV xác định rõ yêu cầu tạo dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh và nhân văn, bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ thiết yếu như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, văn hóa, nhà ở, môi trường và các điều kiện sinh hoạt cơ bản. Phúc lợi xã hội vì vậy không chỉ là chính sách hỗ trợ mà trở thành động lực phát triển, góp phần nâng cao chỉ số phát triển con người và chỉ số hạnh phúc quốc gia.
Đại hội XIV cũng nhấn mạnh sâu sắc hơn vai trò của an sinh xã hội và phúc lợi xã hội như một nền tảng chính trị - xã hội quan trọng của đất nước. Chính sách xã hội không chỉ nhằm cải thiện đời sống nhân dân mà còn có ý nghĩa củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định chính trị – xã hội, tạo cơ sở vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
3. Kết luận
Những điểm mới về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người trong Văn kiện Đại hội XIV so với Đại hội XIII thể hiện bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận và định hướng thực tiễn của Đảng về quản lý phát triển xã hội bền vững. Từ việc bảo đảm đời sống, Đảng đã phát triển quan điểm an sinh xã hội gắn với bảo đảm an ninh con người, nâng cao chất lượng sống, phát triển con người toàn diện và hạnh phúc Nhân dân. Hệ thống an sinh xã hội được định hướng xây dựng theo hướng đa tầng, bao trùm, linh hoạt, hiện đại và bền vững; chuyển mạnh từ hỗ trợ sang phát triển; gắn với quản trị xã hội hiện đại và chuyển đổi số; bảo đảm công bằng xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Những định hướng mới này thể hiện rõ bản chất nhân văn của chế độ ta, khẳng định mục tiêu vì con người, vì hạnh phúc của Nhân dân, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn mới. Việc quán triệt và tổ chức thực hiện hiệu quả các quan điểm của Đại hội XIV về an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và an ninh con người có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận của xã hội, trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên và sự nỗ lực của mỗi người dân góp phần xây dựng xã hội tiến bộ, công bằng, nhân văn, bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển, không ai bị bỏ lại phía sau. Qua đó góp phần xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của Nhân dân, bảo đảm ổn định chính trị – xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới./.
Tài liệu tham khảo
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Báo cáo Chính trị Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Tài liệu hỏi - đáp về nội dung cơ bản của văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, 2026
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, tập 1- 2, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật.
