ThS. Nguyễn Thị Chính
Khoa Nhà nước và pháp luật
Đặt vấn đề
Trong đời sống chính trị của mỗi quốc gia, bầu cử luôn là hoạt động có ý nghĩa đặc biệt, thể hiện bản chất và mức độ dân chủ của chế độ. Ở Việt Nam, bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra định kỳ nhằm lựa chọn những đại biểu tiêu biểu đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân tại cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Đây không chỉ là một hoạt động chính trị – pháp lý đơn thuần mà còn là biểu hiện sinh động về việc phát huy quyền làm chủ trực tiếp của Nhân dân trong tham gia xây dựng và hoàn thiện bộ máy chính quyền địa phương. Với ý nghĩa đó, thành công của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là minh chứng rõ nét cho việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời thể hiện sự quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc” được tiếp tục khẳng định trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV.
1. Cơ sở lý luận về phát huy quyền làm chủ của Nhân dân
Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân” [2, tr.699]. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân chủ là của quý báu nhất của Nhân dân. Dân chủ được hình thành trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc. Đồng thời, phản ánh mối quan hệ cơ bản giữa Nhà nước và Nhân dân trong chế độ chính trị - xã hội nhất định.
Kế thừa và vận dụng tư tưởng đó, Đảng ta luôn chú trọng mở rộng và phát huy dân chủ trong đời sống chính trị – xã hội. Điều này cho thấy quyền làm chủ của Nhân dân không chỉ là một nguyên tắc chính trị mà còn là cơ sở lý luận quan trọng định hướng cho mọi hoạt động của bộ máy nhà nước. Theo đó, Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước và là lực lượng quyết định sự phát triển của xã hội. Việc phát huy dân chủ được thể hiện trên nhiều phương diện. Trước hết là dân chủ trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, nơi người dân có quyền tham gia góp ý, phản biện và giám sát việc thực thi các chính sách của Nhà nước. Thứ hai là dân chủ trong đời sống kinh tế – xã hội, khi người dân được tạo điều kiện tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh, phát triển cộng đồng và thụ hưởng thành quả của sự phát triển. Một khía cạnh đặc biệt quan trọng của việc phát huy dân chủ chính là dân chủ trong lĩnh vực chính trị, thể hiện thông qua quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của Nhân dân, mà hình thức tiêu biểu là bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Thông qua lá phiếu, người dân trực tiếp lựa chọn những đại biểu có đủ phẩm chất và năng lực để đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mình trong cơ quan quyền lực nhà nước. Điều này không chỉ bảo đảm tính dân chủ mà qua đó còn góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân.
2. Tầm quan trọng của cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 là một sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, được tổ chức trên phạm vi toàn quốc và thu hút sự quan tâm, tham gia của đông đảo cử tri. Đây là dịp để Nhân dân thực hiện quyền công dân của mình, trực tiếp tham gia vào việc lựa chọn những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mình, nói lên tiếng nói của chính mình và đại diện cho mình quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước. Điều đặc biệt, cuộc bầu cử lần này diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 80 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên – sẽ tiếp nối mạch nguồn dân chủ của đất nước, khẳng định sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc đưa đất nước vững bước phát triển trong kỷ nguyên mới.
Kết quả của cuộc bầu cử tạo cơ sở để hình thành cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Hội đồng nhân dân có vai trò quyết định các vấn đề quan trọng liên quan đến phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng và an ninh của địa phương. Đồng thời, cơ quan này còn thực hiện chức năng giám sát hoạt động của bộ máy chính quyền nhằm bảo đảm các chính sách và quyết định được thực hiện đúng pháp luật và phù hợp với lợi ích của Nhân dân.
3. Kết quả cuộc bầu cử - minh chứng cho việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong quán triệt quan điểm “Dân là gốc”
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang nỗ lực thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cho chặng đường phát triển mới của đất nước trong giai đoạn hội nhập sâu rộng và cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp. Tính đến 23 giờ 23 phút ngày 15/3/2026, toàn bộ 34 tỉnh, thành phố đạt tỷ lệ cử tri đi bầu cử trên 99%. Cả nước có 76.188.970 cử tri đã tham gia bỏ phiếu trên tổng số 76.436.561 cử tri, đạt tỷ lệ 99,68% [3].
Kết quả đó không phải là sự ngẫu nhiên mà là thành quả của cả một quá trình chuẩn bị công phu, nghiêm túc và chặt chẽ. Đặc biệt, cuộc bầu cử lần này diễn ra trong điều kiện bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi quản lý của mỗi đơn vị rộng hơn, quy mô dân số lớn hơn, yêu cầu về năng lực điều hành cũng cao hơn. Chính vì vậy, ngay từ sớm, các cơ quan chức năng đã xây dựng kế hoạch tổ chức bầu cử một cách khoa học, bảo đảm đúng quy định của pháp luật, đồng thời chú trọng đến từng khâu trong quy trình bầu cử. Từ việc tổ chức hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, lấy ý kiến cử tri nơi cư trú cho đến việc lập danh sách ứng cử viên, tất cả đều được tiến hành dân chủ, minh bạch và thận trọng. Quá trình này nhằm mục tiêu lựa chọn và giới thiệu những ứng cử viên tiêu biểu, có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực và tinh thần trách nhiệm cao, xứng đáng đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân trong cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.
Tuy nhiên, yếu tố quyết định làm nên thành công của cuộc bầu cử không chỉ nằm ở sự chuẩn bị chu đáo của các cơ quan tổ chức mà còn nằm ở sự tham gia tích cực và tinh thần trách nhiệm của Nhân dân. Mỗi người dân nhận thức rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong việc tham gia xây dựng chính quyền. Với tinh thần làm chủ, đông đảo cử tri đã tích cực tìm hiểu thông tin về các ứng cử viên, tham gia các buổi tiếp xúc cử tri và thực hiện quyền bầu cử một cách nghiêm túc, trách nhiệm. Mỗi lá phiếu được bỏ vào hòm phiếu không chỉ là sự lựa chọn cá nhân mà còn thể hiện ý chí chung của cộng đồng trong việc tìm ra những đại biểu xứng đáng.
Chính sự đồng lòng, thống nhất và tinh thần trách nhiệm của Nhân dân đã góp phần quyết định đến kết quả của cuộc bầu cử. Khi quyền làm chủ của Nhân dân được phát huy đầy đủ, những đại biểu được lựa chọn vào Hội đồng nhân dân không chỉ là những cá nhân tiêu biểu về năng lực và phẩm chất, mà còn là những người thực sự nhận được sự tin tưởng của cử tri. Điều đó tạo nên nền tảng vững chắc để các đại biểu thực hiện tốt vai trò đại diện cho Nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền địa phương ngày càng trong sạch, vững mạnh và phục vụ tốt hơn lợi ích của cộng đồng.
Ngoài ra, kết quả của cuộc bầu cử còn thể hiện sự tham gia rộng rãi của nhiều tầng lớp trong xã hội. Các đại biểu được bầu vào Hội đồng nhân dân đến từ nhiều ngành nghề và lĩnh vực khác nhau, như giáo dục, y tế, khoa học, kinh tế, lực lượng vũ trang và các tổ chức xã hội. Sự đa dạng này giúp cơ quan quyền lực địa phương có cái nhìn toàn diện hơn trong việc quyết định các vấn đề liên quan đến đời sống của Nhân dân.
Cuộc bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp thể hiện rõ nguyên tắc Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước. Chính Nhân dân là người quyết định ai sẽ trở thành đại diện của mình trong bộ máy chính quyền địa phương. Điều này thể hiện bản chất dân chủ của chế độ chính trị ở Việt Nam.
Sau khi được bầu, các đại biểu Hội đồng nhân dân phải thực hiện trách nhiệm của mình trước cử tri. Họ có nhiệm vụ phản ánh trung thực ý chí và nguyện vọng của Nhân dân, đồng thời tham gia quyết định những vấn đề quan trọng nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.
Cuộc bầu cử cũng góp phần tăng cường mối quan hệ giữa chính quyền và Nhân dân. Các đại biểu thường xuyên tổ chức các buổi tiếp xúc cử tri để lắng nghe ý kiến, kiến nghị và phản ánh của người dân. Qua đó, những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội được giải quyết kịp thời và phù hợp với thực tiễn.
4. Ý nghĩa của cuộc bầu cử trong việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân quán triệt quan điểm “Dân là gốc”
Cuộc Bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị của đất nước, là dịp để Nhân dân thực hiện quyền và trách nhiệm công dân của mình, đồng thời góp phần củng cố và phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Thứ nhất, Nhân dân phát huy được quyền làm chủ của mình thông qua lá phiếu để lựa chọn những đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình trong việc quyết định các vấn đề của đất nước và địa phương. Đồng thời đây là điều kiện để Nhân dân thể hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Đây cũng chính là thể hiện rõ nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, mọi chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước đều do Nhân dân quyết định.
Thứ hai, cuộc bầu cử góp phần xây dựng tổ chức bộ máy ngày càng vững mạnh. Thông qua bầu cử, Nhân dân được lựa chọn đại biểu có uy tín, phẩm chất, năng lực tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước, đây cũng chính là minh chứng trong thực hiện nguyên tắc Nhà nước của Nhân dân. Những đại biểu được bầu chính họ sẽ thay mặt cho Nhân dân quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, góp phần củng cố đất nước ngày càng vững mạnh hơn.
Thứ ba, tăng cường củng cố mối quan hệ đoàn kết giữa Đảng với Nhân dân. Đại biểu do Nhân dân bầu ra phải lắng nghe ý kiến cử tri và phải có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi của cử tri, xứng đáng với sự kỳ vọng mà cử tri đã chọn. Đồng thời, khi toàn thể cử tri cả nước cùng tham gia vào một sự kiện chính trị quan trọng, tinh thần đoàn kết, thống nhất và trách nhiệm đối với cộng đồng được nâng cao, thể hiện sức mạnh của toàn dân tộc trước những vấn đề hệ trọng của đất nước. Điều này cũng phản ánh được niềm tin chính trị của Nhân dân vào con đường, phương thức mà Đảng ta đã chọn.
Kết luận
Cuộc bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là biểu hiện sinh động trong việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, đó cũng chính là thực hiện tốt phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Thành công của cuộc bầu cử không chỉ góp phần củng cố hệ thống chính trị vững mạnh mà còn thể hiện sự quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”. Điều đó khẳng định rằng mọi sự phát triển của đất nước đều phải dựa trên nền tảng và sức mạnh của Nhân dân. Vì vậy, mỗi người dân cần nâng cao ý thức chính trị, tích cực tham gia vào các hoạt động chính trị – xã hội, thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của mình để cùng chung tay xây dựng đất nước ngày càng phát triển, dân chủ và văn minh./.
Tài liệu tham khảo
1. Chính phủ (2025), Nghị quyết số 408/NQ-CP ngày 13/12/2025 về ban hành Kế hoạch thực hiện công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031.
2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội.
3. Văn phòng Hội đồng bầu cử quốc gia (2026), Báo cáo số 368/BC-VPHĐBCQG ngày 15/3/2026 về Báo cáo sơ bộ về kết qủa bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 trong phạm vi cả nước.
