ThS. Lê Thị Thanh Nhạn
Phòng QLĐT,BD&NCKH
Nghiên cứu thực tế (NCTT) là một nội dung học tập bắt buộc của học viên trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành. Thông qua việc viết bài thu hoạch NCTT để làm cơ sở đánh giá khả năng vận dụng, gắn kết giữa lý luận mà học viên được trang bị với thực tiễn ở cơ sở. Đồng thời, đây cũng là nguyên tắc căn bản, xuyên suốt, nhất quán trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ được Đảng ta xác định trong Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV: “Gắn kết chặt chẽ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với xây dựng và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước” [1, tr.27].
Viết bài thu hoạch nghiên cứu thực tế là một trong những hoạt động để đánh giá chất lượng nghiên cứu thực tế của học viên. Thông qua việc thực hiện viết bài thu hoạch nghiên cứu thực tế giúp cho Nhà trường đánh giá kết quả, chất lượng của hoạt động nghiên cứu thực tế của học viên các lớp. Mặt khác, viết bài nghiên cứu thực tế còn giúp học viên tích lũy được kinh nghiệm, biết vận dụng những kiến thức lý luận đã được học để đối chiếu, so sánh với thực tiễn ở cơ sở, ở địa phương; từ đó đề xuất giải pháp, đưa ra kiến nghị mang tính khả thi thuộc lĩnh vực mà mình đang đảm nhiệm ở cơ quan, đơn vị, địa phương.
Trong thời gian vừa qua, Trường Chính trị Lê Duẩn đã triển khai thực hiện nghiêm túc Quy chế Quản lý hoạt động đào tạo, bồi dưỡng của Trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (Ban hành kèm theo Quyết định số 6468 - QĐ/HVCTQG ngày 21/12/2021 của Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh). Nhà trường xây dựng kế hoạch tổ chức, triển khai cho các lớp Trung cấp lý luận chính trị đi nghiên cứu thực tế tại các xã, phường trong tỉnh và ngoài tỉnh như thành phố Đà Nẵng, Huế, Hà Tĩnh… nhằm mở rộng phạm vi nhận thức, quan sát đa dạng hơn về thực tiễn công tác xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội ở cơ sở.
Kết thúc mỗi đợt nghiên cứu thực tế, mỗi học viên phải viết một bài thu hoạch viết tay hoặc đánh máy từ 10 đến 15 trang, một mặt trên khổ giấy A4 theo nội dung chương trình quy định. Học viên phải nộp bài thu hoạch về Phòng Quản lý đào tạo và nghiên cứu khoa học trong thời gian 05 ngày kể từ khi kết thúc chuyến nghiên cứu thực tế. Việc thực hiện quy định về viết bài thu hoạch nghiên cứu thực tế của học viên các lớp Trung cấp lý luận chính trị ở trường Chính trị Lê Duẩn là hoạt động hết sức ý nghĩa và thiết thực. Đây là căn cứ quan trọng để Nhà trường đánh giá kết quả và chất lượng của hoạt động nghiên cứu thực tế của từng học viên, đồng thời là tiêu chí để tổng kết, xếp loại khóa học.
Các bài thu hoạch thực tế được học viện thực hiện theo mẫu chung quy định của Nhà trường. Trong các bài thu hoạch học viên đã vận dụng các kiến thức đã nghiên cứu ở địa phương về công tác xây dựng Đảng, chính quyền Nhà nước, lịch sử đảng bộ địa phương, các mô hình phát triển kinh tế – xã hội điển hình… theo hướng dẫn chủ đề của các khoa. Theo thống kê sơ bộ, bài thu hoạch được đánh giá khá, giỏi đạt tỷ lệ cao. Nhiều bài thu hoạch đầu tư rất công phu cả về nội dung và hình thức, từ những kiến thức đi thực tế đã liên hệ vận dụng vào địa phương mình, nhiều bài còn có ảnh minh họa làm sống động bài thu hoạch… điều đó thể hiện tinh thần nghiêm túc của phần lớn học viên trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập và nghiên cứu.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc viết bài nghiên cứu thực tế của học viên cũng còn những hạn chế như: một số bài viết thu hoạch thực tế chất lượng chưa cao, nội dung đánh giá chưa sát thực tế, chưa có tính sáng tạo. Việc lựa chọn nội dung, chủ đề viết thu hoạch, học viên thường lúng túng, có học viên chọn chủ đề không thuộc lĩnh vực mình công tác hoặc không gắn với cơ quan, đơn vị. Việc chấm, đánh giá bài thu hoạch nghiên cứu thực tế của giảng viên có lúc còn tạo điều kiện; chưa xử lý nghiêm đối với những trường hợp học viên vi phạm quy định về viết bài thu hoạch thực tế...
Những hạn chế nêu trên xuất phát từ một số nguyên nhân chủ yếu sau: một bộ phận học viên chưa nhận thức đúng vai trò, ý nghĩa của việc viết bài thu hoạch thực tế. Việc lựa chọn chủ đề viết thu hoạch thực tế giữa các lớp, các khoá còn giống nhau. Đặc biệt, nhiều học viên lựa chọn chủ đề chưa gắn với chức danh, vị trí công tác của bản thân… Công tác hướng dẫn, quản lý và giám sát hoạt động nghiên cứu thực tế của giảng viên hướng dẫn đôi khi còn hình thức, chưa thật sự sâu sát, chưa phát huy hết vai trò định hướng, giúp học viên biết cách tiếp cận vấn đề, thu thập và xử lý thông tin thực tế.
Xuất phát từ thực tế nêu trên, trong thời gian tới, để góp phần nâng cao chất lượng bài viết thu hoạch nghiên cửu thực tế, cần tập trung thực hiện một số giải pháp cơ bản sau:
Thứ nhất, tiếp tục nâng cao ý thức, trách nhiệm của học viên trong nghiên cứu thực tế và viết bài thu hoạch. Trước hết, cần tăng cường công tác giáo dục, quán triệt cho học viên nhận thức rõ vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động NCTT trong chương trình Trung cấp lý luận chính trị. Đây không chỉ là một yêu cầu bắt buộc mang tính hình thức, mà là cơ hội để học viên củng cố kiến thức lý luận, mở rộng hiểu biết thực tiễn, rèn luyện kỹ năng điều tra, tổng hợp, phân tích và đánh giá vấn đề. Và khi học viên nhận thức đầy đủ, đúng đắn về vai trò, tầm quan trọng từ việc đi nghiên cứu thực tế cũng như viết bài thu hoạch, họ sẽ có sự quan tâm, đầu tư và chuấn bị tốt vấn đề này.
Thứ hai, phát huy vai trò, trách nhiệm của giảng viên hướng dẫn NCTT và hướng dẫn kỹ năng viết bài thu hoạch cho học viên.
Trên thực tế, có nhiều bài thu hoạch của học viên làm rất tốt về mặt nội dung nhưng cách trình bày chưa logic, không đúng theo kết cấu, quy định trong hướng dẫn. Hoặc có trường hợp làm đúng kết cấu hướng dẫn nhưng lại sơ sài về mặt nội dung điều này dẫn đến chất lượng chung của bài thu hoạch thực tế không cao. Để khắc phục tình trạng trên, cần phải làm tốt việc phổ biến, hướng dẫn viết bài thu hoạch và nghiên cứu cho học viên.
Trước khi đi thực tế, chủ nhiệm lớp sắp xếp bố trí thời gian để trưởng đoàn hoặc giảng viên khoa phổ biến nội quy, chương trình thực tế và hướng dẫn viết bài thu hoạch. Trên cơ sở dự nghe phổ biến, hướng dẫn, nghiên cứu nội dung, đối với những nội dung còn chưa rõ hoặc còn mơ hồ, học viên cần có sự chủ động trong liên hệ, trao đổi để có giải đáp kịp thời, tránh tình trạng chưa nghiên cứu kỹ, chưa nắm, chưa rõ nhưng vẫn viết bài.
Giảng viên hướng dẫn cần giới thiệu cho học viên cách xác định chủ đề, cách thu thập và xử lý thông tin, cách bố cục bài viết, trích dẫn, minh họa bằng tư liệu thực tế, ảnh chụp, bảng biểu. Việc này giúp học viên hình thành kỹ năng khoa học, tránh sao chép, đồng thời phát triển tư duy phản biện và khả năng tổng hợp. Khuyến khích học viên đưa những hình ảnh, số liệu, dẫn chứng thực tế vào bài thu hoạch, qua đó thể hiện tính công phu, sáng tạo và nghiêm túc.
Thứ ba, thường xuyên đổi mới nội dung, phương pháp trong viết bài thu hoạch nghiên cứu thực tế.
Phần lớn các bài thu hoạch thực tế của học viên đều bám sát chủ đề Nhà trường quy định theo từng khoa. Tuy nhiên nếu quá ràng buộc vào các chủ đề đó để viết bài thu hoạch thực tế trong khi công việc và vấn đề nghiên cứu thực tế ở địa phương đôi khi không phù hợp với các chủ đề đã định hướng sẵn. Do đó, để nâng cao chất lượng bài thu hoạch thực tế học viên cũng cần chủ động, mạnh dạn đề xuất những chủ đề mới; những chủ đề này có thể vừa gắn với nội dung kiến thức lý luận trong chương trình học, vừa gắn với thực tiễn tại địa phương, đơn vị hoặc với lĩnh vực mà học viên đang công tác. Thực hiện được điều này không những giúp cho học viên có nhiều thuận lợi trong quá trình viết bài mà còn giúp cho học viên vận dụng được thực tiễn công việc mình đang làm vào bài thu hoạch góp phần nâng cao chất lượng bài thu hoạch thực tế và tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong quá trình công tác.
Các khoa chuyên môn cũng cần thay đổi các chủ đề viết bài thu hoạch thực tế ở các lớp khác nhau phù hợp với đối tượng học viên các lớp, nhằm tạo sự đa dạng về chủ đề đồng thời tránh sự trùng lặp và sao chép nội dung bài thu hoạch ở lớp trước và lớp sau.
Thứ tư, đối với giảng viên chấm bài thu hoạch thực tế cần khách quan, khoa học, chính xác trong đánh giá chất lượng bài viết tránh tình trạng nể nang.
Để chất lượng đánh giá bài thu hoạch có hiệu quả, các khoa chuyên môn phải nghiên cứu xây dựng kế hoạch, đề xuất tham mưu với Ban Giám hiệu hệ thống thang điểm, đáp án phù hợp, sát với thực tế. Việc chấm điểm phải dựa trên các tiêu chí cụ thể: nội dung phù hợp thực tế, có phân tích, đánh giá, liên hệ thực tiễn cơ quan, đơn vị công tác, hình thức trình bày đúng quy định, thể hiện tinh thần nghiêm túc, sáng tạo của người học. Bố trí các giảng viên chấm bài thu hoạch phù hợp giữa các viên có nhiều kinh nghiệm và giảng viên trẻ, ít kinh nghiệm thực tiễn để các giảng viên trao đổi, học hỏi lẫn nhau, qua đó sẽ góp phần đánh giá bài viết được chính xác hiệu quả hơn.
Có thể nói, hoạt động nghiên cứu thực tế của học viên các lớp Trung cấp lý luận chính trị ở các trường chính trị nói chung, Trường Chính trị Lê Duẩn nói riêng có vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng. Khi được tổ chức đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong nhà trường, hoạt động nghiên cứu thực tế và viết bài thu hoạch sẽ thực sự trở thành cầu nối hiệu quả để thực hiện tốt phương châm “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn” trong đào tạo lý luận chính trị nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của Nhà trường, góp phần thực hiện tốt mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Trị lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 và Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng đề ra.
Tài liệu tham khảo:
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia Sự Thật, H.
